مردم ایران در نهضتها و انقلابهای گذشته تاریخ سیاسی معاصر ایران نیز مشارکتی فعال و گسترده داشتهاند. تاریخ شاهد حضور مردم ایرا در نهضت تنباکو به رهبری علماء بخصوص مرحوم حضرت آیتا... میرزای بزرگ شیرازی و اولین پیروزی علماء و مردم در مقابله با استبداد داخلی و استعمار خارجی بودند. در نهضت مشروطیت نیز حضور فعال در اعتراضات، تظاهراتها، ----- و تحصنها و از اقشار مختلف به رهبری علماء و روشنفکران بوده و در آن نهضت و انقلاب فراگیر نیز تا پیروزی نهایی و کسب قانون اساسی و تشکیل مجلس شورای ملی و محدودیت و کاهش اختیارات شاه و حکام مستبد داخلی و دخالتهای خارجی شدند.
در نهضت ملی شدن صنعت نفت نیز مردم غیور و آگاه ایران در کنار نمایندگان مجلس و علماء به رهبری مرحوم آیتا... کاشانی و مصدق حضوری گسترده داشتند، بخصوص بدنه اجتماعی و پشتیبان اصلی مردم در کشاندن به خیابانها نقش مهمی را ایفا کردهاند. این که بعد از نهضت مشروطیت و کنار گذاشتن سلسله بیلیاقت قاجاریه، روشنفکران و انقلابیون سلسله پهلوی را سر کار آورده و اختیارات و اداره کشور و نفت به پادشاه مستبد پهلوی و استعمار جدید یعنی آمریکا حواله گردید، باید در جای دیگری مورد تحلیل قرار گیرد.
و اما در انقلاب اسلامی مردم و امت اسلامی در موارد مختلف و متعدد حضور و نقش خود را ایفا نمودهاند.
حضور گسترده همه اقشار امت اسلامی همانند روحانیون، طلاب، دانشجویان، اساتید، دانشآموزان، فرهنگیان، کارمندان، کارگران، اصناف، بازرگانان و ... به طوری که بخشی از اقشار نقش پیشبرد و رهبری و هدایت و برنامهریزی تظاهرات، قیامها و راهپیماییها را داشته و بعضی اقشار دیگر در تحصنها، افشاگریها و فلج کردن کار رژیم فعالیت داشتند.
هر چه به زمان پیروزی انقلاب نزدیکتر میشویم مشارکت فراگیر و عام مردم هم بیشتر و پررنگتر میگردد (شاید به نقش ویژه برخی از اقشار همانند علماء و روحانیون و دانشجویان و ... در یادداشتهای مستقلی پرداخته شود).
در حالی که در انقلاب روسیه کارگران اعتصابی کارخانجات و به همراهی تعدادی از سربازان در انقلاب معروف بلشویکی، دولت تضعیف شده تزاری را سرنگون کردند و در انقلاب چین، دهقانان و کشاورزان و در انقلاب کبیر فرانسه بورژواهای شهری نظام حاکم را سرنگون کردند و لذا در آنها خبری از صفوف گسترده و سراسری مردمی نبوده است.
از نظر مکانی نیز نقش اساسی را حوزههای علمیه، دانشگاهها، مساجد، حسینیهها، ادارات، کارخانجات، بازار و حتی مدارس ایفا مینمودند.
از نظر زمانی (ضمن الگو قرار دادن و کسب تجربه از نضهتها و قیامها و انقلابهای گذشته) بیشتر در مناسبتهای دینی مذهبی همانند ماههای محرم، رمضان، ایام ولادتها و شهادتها (تاسوعا و عاشورا)، نمازهای عید فطر و مناسبتهای ملی و ... که از نظر زمانی و مکانی (مقتضیات زمان) اجازه پیوند عمیق و ناگسستنی رهبری انقلاب با مردم اسلامی و ایدئولوژی اسلامی را مهیا میکرد، صورت میگرفت.
حضور مردم از نظر مذاهب و قومیتها و اقوام مختلف به طوری که در سراسر استانها و شهرها مردم در صحنه حاضر بودند به عنوان مثال میشل فوکو در بحثی که با یکی از اهالی کردستان که سنی مذهب بود داشتند، مینویسد: وقتی که از او درباره شرکتش در انقلاب علیرغم همه اختلافات مذهبی و ملی پرسیدم چنین اظهار داشت درست است که ما سنی هستیم ولی قبل از هر چیز مسلمانیم و یا این که گفت: شما کُردید، گفتند ابداً ما قبل از هر چیز ایرانی هستیم و در تمام مسایل ایران سهم داریم ما میخواهیم شاه برود، زنده باد خمینی(ره)، مرگ بر شاه، شعارها در کردستان همان شعارهای تهران یا مشهد بود.[1]
نکته مهم دیگر حضور گسترده، فعال و فراگیر مردم انقلابی و آگاه ایران در سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی 22 بهمن ماه که با آن که سی و یک سال از آن میگذرد و نسل جوان آن را ندیده است لیکن هر سال نسبت به سال قبل بخصوص سالهایی که دشمنان انقلاب و استکبار جهانی و حتی صدام در زمان 8 سال دفاع مقدس مردم را تهدید و دعوت به عدم شرکت در سالگرد پیروزی انقلاب میکردند، مشارکت مردم غیرقابل باور و توصیف نکردنی بود و لذا حضور مردم در ایجاد و حدوث انقلاب و تثبیت و تداوم آن عالی و ستودنی است.
انشاءا... تعالی حضور باشکوه دیگر در 22 بهمن 88 تا یکبار دیگر پشتیبانی و حمایت همهجانبه امت اسلامی از انقلاب اسلامی در دنیا به نمایش گذاشته شود.
[1] - منوچهر محمدی، تحلیلی بر انقلاب اسلامی، امیرکبیر، 1377.
